Του Αντώνιου Καλέντζη | Ψυχολόγος, Συγγραφέας   Psychologized@gmail.com

 

Οι περισσότεροι έφηβοι θα περάσουν από φάσεις, συχνά παίρνοντας τα γνωρίσματα ή τις συμπεριφορές από τους συνομηλίκους τους ή τους στενούς οικείους τους.

Συχνά αυτές οι φάσεις είναι αβλαβείς και θα κοπούν και θα αλλάξουν με την πάροδο των χρόνων, ωστόσο υπάρχουν μερικά πράγματα που μπορεί να είναι σημάδια της ιδεοψυχαναγκαστικής διαταραχής.

Με τον όρο «ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή» , εννοούμε ότι οι πάσχοντες από αυτό βιώνουν ανεπιθύμητα συναισθήματα επαναλαμβανόμενων παροτρύνσεων, παρορμήσεων ή καταναγκασμών. Η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή (OCD) επηρεάζει το 1,2% του πληθυσμού . Τα σημάδια που μπορεί να δηλώνουν ότι ένας έφηβος ταλαιπωρείται από ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή είναι :

 

 Σχολαστική καθαριότητα 

 Μερικοί άνθρωποι που πάσχουν από ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή,  συχνά θα τους χαρακτηρίζαμε ως ένα «πλυντήριο» που καθαρίζει συνεχώς, ακόμα κι αν είναι το ίδιο σημείο καθαρό. Εάν παρατηρήσετε ότι ένας έφηβος καθαρίζει συνεχώς για ώρες κάθε φορά, μέρα με τη μέρα, τότε αυτό θα μπορούσε να είναι ένα σημάδι της ιδεοψυχαναγκαστικής διαταραχής και θα πρέπει να αναζητήσουν βοήθεια.

 

 Μέτρηση (συνέχεια)

Μερικοί άνθρωποι που ζουν με ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή φαίνεται να παίρνουν σιγουριά από μοτίβα ή αριθμούς, κάνοντας συχνά πράξεις με συγκεκριμένους τρόπους που σχετίζονται με ορισμένους αριθμούς.   Για παράδειγμα ακόμη και τα καθημερινά πράγματα, όπως το περπάτημα στις σκάλες (μετρώντας τα σκαλοπάτια) ή η μέτρηση του αριθμού των βημάτων που παίρνουν από το αυτοκίνητο στην μπροστινή πόρτα τους. Αυτά τα τελετουργικά μέτρησης μπορούν να φανούν αρκετά αδιάφορα. Φανταστείτε όμως πως βιώνει ένας έφηβος που  συσχετίζει ότι αν δεν μετρήσει ως ένα ορισμένο αριθμό ή αν δεν κάνει μια δραστηριότητα αρκετές φορές  , ίσως πάθει κάτι κακό.

 

Ευερεθιστότητα στην βία

Έχοντας έναν φόβο για σωματική βλάβη που  μπορεί να γίνει  στον εαυτό σας ή στους αγαπημένους σας είναι απολύτως φυσιολογικό,  αλλά όταν  αυτό αρχίζει να σας  ενοχλεί και επηρεάζει τη ζωή σας πρέπει να είστε προσεκτικοί. Οι έφηβοι που παρουσιάζουν ενδείξεις ανησυχητικών σκέψεων σχετικά με τη βία ή τη σκέψη της επίθεσης μπορεί να υποφέρουν από ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή. Ενώ είναι κάτι φυσιολογικό ,  όταν γίνεται εμμονή και συσχετίζεται με το κάθε τι στην καθημερινότητα μπορεί να κάνει την ζωή δύσκολη για κάποιον νέο.

 

Δυσκολία στην ομαλή αλληλεπίδραση με άλλους

Οι άνθρωποι με ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή συχνά βλέπουν ανταγωνιστικά ορισμένες πτυχές των φιλικών σχέσεων ή των σχέσεων, προσπαθώντας σε μεγάλο βαθμό για να αναλύσουν κάθε λεπτομέρεια της σχέσης τους με κάποιον. Αυτό θα μπορούσε να είναι με τη μορφή επανάληψης ενός σχόλιου που τους ενόχλησε από κάποιον φίλο/φίλη . Οι έφηβοι που διαλύουν εύκολα τις σχέσεις με τους φίλους/συντρόφους τους ,μπορούν να επαναλάβουν επανειλημμένα όλες τις περίπλοκες λεπτομέρειες και τις αποχρώσεις της σχέσης αυτής. Κολλημένοι σε ένα κυκλικό πρότυπο επαναλαμβανόμενων σκέψεων .

 

Δυσφορία για την εξωτερική εμφάνιση

 Οι περισσότεροι, αν όχι όλοι οι έφηβοι περνούν από μια φάση που δεν τους αρέσει τίποτα επάνω τους, ακόμη και οι ενήλικες περνούν από αυτές τις διαδικασίες σκέψης κάθε τόσο. Ωστόσο, οι άνθρωποι με OCD μπορεί επίσης να πάσχουν από μια κατάσταση που ονομάζεται Body Dysmorphic Disorder, όπου θα ασχοληθούν εμμονικά σε μια συγκεκριμένη πλευρά του εαυτού τους που δεν τους αρέσει, όπως το μέγεθος των ματιών τους ή το μήκος των μαλλιών. Οι άνθρωποι με BDD μπορούν να περάσουν ώρες την ημέρα κοιτάζοντας σε έναν καθρέφτη, εστιάζοντας σε αυτά που είναι δυσαρεστημένοι, προκαλώντας αισθήματα αμφιβολίας που τους ακολουθούν καθ όλη την διάρκεια της ημέρας.

Υπερβολική οργάνωση (στο κάθε τι, κάθε στιγμή)

 Ο Μπέντζαμιν Φράνκλιν είπε κάποτε: «Ένα μέρος για το κάθε τι, το κάθε τι στο μέρος του» και ενώ η οργάνωση είναι σημαντική για πολλούς από εμάς  όπως η δουλειά μας ή η ακαδημαϊκή ζωή, οι άνθρωποι με OCD μπορούν να πάρουν τα πράγματα σε ακραίο σημείο. Η οργάνωση των πραγμάτων με κάποιο τρόπο ή η πίστη ότι ορισμένα αντικείμενα ανήκουν σε μια συγκεκριμένη τοποθεσία είτε σε ένα γραφείο είτε σε ένα δωμάτιο για να διευκολύνουν την αίσθηση του άγχους είναι ένα σημαντικό σύμπτωμα της ιδεοψυχαναγκαστικής διαταραχής. Η οργάνωση πρέπει να είναι όταν την επιθυμεί κάποιος, όχι από αναγκαιότητα.

 

 Αναζήτηση αποδοχής 

 Ενώ η πλειοψηφία των εφήβων θα προσπαθούν να αναζητήσουν διαβεβαίωση σχετικά με ορισμένα πράγματα από τους συνομηλίκους τους ή τους οικείους του, μπορεί να γίνει πρόβλημα όταν η συμπεριφορά γίνεται ιδεοληπτική. Οι επισημάνσεις που πρέπει να προσέξουμε είναι πράγματα όπως το ερώτημα εάν αυτό που κάνουν είναι καλό ή αν είναι ενοχλητικοί όταν μιλάνε. Μπορούν ακόμη και να ζητήσουν από τους συνομηλίκους τους να διαβεβαιώσουν για το πώς φαίνεται το δωμάτιό τους, το σπίτι τους, αν τα πράγματα που τους ανήκουν είναι επαρκή ή τα ρούχα τους φαίνονται καλά κλπ.  Σαφώς το να ζητήσει κάποιος την άποψη κάποιου άλλου είναι σωστό, όμως εάν κάνει την ίδια ερώτηση με κάθε ευκαιρία , σίγουρα είναι ένα σημάδι που χρειάζεται προσέγγιση.

 

Πλύσιμο χεριών

 Σε έναν κόσμο συνειδητοποίησης της υγείας και της ασφάλειας, η υγιεινή των χεριών έχει γίνει κάτι που σχεδόν όλοι μας συμμετέχουμε, σε κάποιο βαθμό έστω.  Καθαρίζουμε τα τα χέρια μας πριν φάμε, μετά το πέταμα απορριμμάτων ή όταν πάμε τουαλέτα. Αλλά εκείνοι που ζουν με ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή μπορούν να πάρουν την υγιεινή των χεριών σε ένα εντελώς νέο επίπεδο. Ο φόβος των μικροβίων ή η αλίευση των ασθενειών από ακάθαρτες επιφάνειες ,οδηγούν εκείνους με ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή να πλένουν συνεχώς τα χέρια τους, μερικές φορές να το κάνουν πολλές φορές όλη τη διάρκεια της ημέρας, ακόμα και όταν είναι περιττές. Ένα άλλο σημάδι για το οποίο πρέπει να προσέχετε είναι να έχετε παράξενες ή ασυνήθιστες ρουτίνες για το πλύσιμο των χεριών, όπως συγκεκριμένες ποσότητες σαπουνιού στο χέρι ή πλύσιμο του ίδιου μέρους του χεριού ξανά και ξανά μέχρι να «αισθάνονται καθαρά».

Έλεγχος συμπεριφοράς

 Το πιο συνηθισμένο σύμπτωμα ή  το σύμπτωμα της ιδεοψυχαναγκαστικής διαταραχής είναι κάτι γνωστό ως «έλεγχος συμπεριφοράς». Αυτό ουσιαστικά σημαίνει ότι προσπαθείς να ελέγχεις κάτι επανειλημμένα, ένα φαινομενικό χρονικό διάστημα. Όλοι επιστρέφουμε για να ελέγξουμε την πόρτα για να σιγουρευτούμε ότι είναι κλειδωμένο ή εάν κλείσαμε τον θερμοσίφωνα , αλλά όταν αυξάνεται η ανάγκη να γίνει αυτό, γίνεται 5, 10 ή ακόμα και 20 φορές επειδή ο φόβος ότι κάτι κακό να συμβεί ότι μπορεί να γίνει πραγματικό πρόβλημα.

 

Καλά όλα αυτά. Εστιάσαμε στους εφήβους μιας και είναι σε μια ηλικία που εμείς ως ενήλικες οφείλουμε να τους στηρίξουμε και να τους βοηθήσουμε να περάσουν στην μετάβαση της ενηλικίωσης με λιγότερο στρεσογόνη καθημερινότητα.

Μην ξεχνάμε όμως, ότι αρκετοί έφηβοι είναι σήμερα ενήλικες που έχουν αυτά τα χαρακτηριστικά που τους δυσκολεύουν την καθημερινότητα. Μπορεί να είμαστε εμείς ή κάποιος οικείος μας.  Που μπορούμε να κάνουμε την ζωή μας πιο εύκολη.

Για παράδειγμα, οι φωτογραφίες που είναι από κάτω σας ενοχλούν;