Της Χριστίνας Κρασανάκη (Πωλίνα) | φ. Ψυχολόγος

 

  Όλοι ανεξαιρέτως έχουμε βιώσει χωρισμό σε κάποια φάση της ζωής μας. Τότε ακριβώς αυτό το αίσθημα απόρριψης που μας κατακλύει συντείνει σε μια έντονη αμφισβήτηση του εαυτού και μια ενδοσκόπηση για να ανακαλύψουμε «τι έκανα λάθος;», «μήπως ήμουν ανεπαρκής;», «πόσο καιρό θα μου πάρει να τον/την ξεπεράσω;». Η ψυχολογική δυσφορία είναι παρούσα και υπερμεγενθυμένη και τουλάχιστον την πρώτη βδομάδα αισθανόμαστε σαν να μην υπάρχει «γιατρειά».

Γιατί ένας  χωρισμός μπορεί να δημιουργήσει το συναίσθημα  της θλίψης;

Οι νευρικές δίοδοι του σωματικού πόνου και της συναισθηματικής καταπόνησης είναι κοινές στον εγκέφαλο
Μελέτη σε ανύπαντρα ζευγάρια από τον γνωσιακό νευροεπιστήμονα Edward Smith και τους συνεργάτες του(2011) δίνουν κάποιες απαντήσεις στο γιατί ένας χωρισμός μπορεί να είναι τόσο οδυνηρός. Η έρευνα διεξήχθη στο πανεπιστήμιο της Κολούμπια, με συμμετέχοντες, που είχαν βιώσει έναν ανεπιθύμητο χωρισμό το τελευταίο 6μηνο. Τα μέλη με την τεχνική της fMRI λειτουργικής μαγνητικής τομογραφίας καλούνταν αρχικά να δουν φωτογραφίες του πρωην συντρόφου τους και ταυτόχρονα να σκεφτούν εμπειρίες που βίωσαν μαζί του. Στη συνέχεια  τους ζητήθηκε να δουν φωτογραφίες φίλων και τέλος εκτέθηκαν με καυτό νερό στο χέρι σε σωματικό πόνο. Διαπιστώθηκε  ότι στις συνθήκες σωματικού πόνου καισκέψης  του πρώην συντρόφου  ενεργοποιήθηκαν οι ίδιες εγκεφαλικές περιοχές, πράγμα που δε συνέβη στην όψη φωτογραφιών φιλικών πρόσωπων.Ο εγκέφαλος πιθανώς προσπαθεί να μας προειδοποιήσει ότι υπάρχει φυσικός κίνδυνος, καθώς η κοινωνική απόρριψη είναι μια πραγματική απειλή για την επιβίωση του ανθρώπινου είδους.

Σωματικές αλλαγές

Ο εγκέφαλος αντιλαμβάνεται τον χωρισμό σαν μια επίπονη εμπειρία  και το κυριότερο αντιδράει ακριβώς με τον ίδιο τρόπο που θα αντιδρούσε σε έναν εξωτερικό πόνο, ενεργοποιώντας περισσότερο ή λιγότερο ασήμαντες σωματικές αντιδράσεις όπως αλλαγές στα επίπεδα των ορμονών.
Η πτώση της ντοπαμίνης και ωκυτοκίνης και η σταθερή αύξηση στην ορμόνη του στρες «κορτιζόλη» συντείνουν συνδυαστικά σε αύξηση του βάρους, διατάραξη ύπνου και έλλειψη συγκέντρωσης. Αναλογικά με την αντίδραση του σώματος στο άγχος, όσοι πάσχουν από άσθμα εμφανίζουν συχνότερα κρίσεις και όσοι έχουν ευαίσθητο στομάχι βιώνουν σφίξιμο στο στομάχι, κοιλιακές κράμπες, και χάνουν την όρεξη τους. Όμως, μακροπρόθεσμα, ο χωρισμός μπορεί να οδηγεί σε αύξηση βάρους, γιατί μετά από το τέλος μίας σχέσης, οι περισσότεροι δυσκολεύονται να κοιμηθούν, γυμνάζονται λιγότερο και πίνουν περισσότερο αλκοόλ. Σύμφωνα με την  Daily Mail, ένας χωρισμός μπορεί να αποτελέσει πραγματικό σοκ για τον ανθρώπινο οργανισμό.Πόνος στο στήθος, κίνδυνος καρδιακής προσβολής, δυσκολίες στην κίνηση και καταθλιπτική σημειολογία είναι μερικοί από τους τρόπους που το ανθρώπινο σώμα χειρίζεται την απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου.

 






 

Διαφυλικές διαφορές

Η αντιμετώπιση του χωρισμού ανάλογα με το φύλο ενδέχεται να διαφέρει. Οι άντρες έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να αποσπάσουν την προσοχή τους με διάφορες ασχολίες και να  αποφύγουν τον συναισθηματικό πόνο, ενώ οι γυναίκες τουλάχιστον στην αρχή τείνουν να κατακλύζονται από έντονα αρνητικά συναισθήματα και σκέψεις. Μια ερμηνεία αποδίδεται στην διαφοροποίηση του εγκεφάλου ανάλογα με το φύλο που κάνει τους άντρες να σκέφτονται περισσότερο λογικά και τις γυναίκες να λειτουργούν πιο συναισθηματικά.

Γιατί μετά το χωρισμό ο πρώην σύντροφος που ερωτευτήκαμε γίνεται έμμονη ιδέα;

Η  Lucy Brown, καθηγήτρια στο Τμήμα Νευρολογίας στο Albert Einstein College of Medicine και η  η βιολόγος-ανθρωπολόγος Helen Fisher του πανεπιστημίου Rutgers με την τεχνική  fMRI, παρατήρησαν ότι σε άτομα που δεν έχουν ξεπεράσει τον χωρισμό τους  επηρεάζονται οι περιοχές που σχετίζονται με την ανταμοιβή και τα κίνητρα.  Στη μελέτη, οι  γενναίοι συμμετέχοντες, ερωτευμένοι ακόμα, κάθονταν ακίνητοι μέσα σε έναν μαγνητικό τομογράφο και κοιτούσαν φωτογραφίες του ατόμου που πρόσφατα τους είχε χωρίσει. Διαπιστώθηκε αυξημένη εγκεφαλική δραστηριότητα σε διάφορες περιοχές του εγκεφάλου οι οποίες σχετίζονται με την ανταμοιβή, το κίνητρο, τον εθισμό και την ψυχαναγκαστική συμπεριφορά

Πιο αναλυτικά, όπως είχε επισημανθεί στη ρομαντική αγάπη, στην κοιλιακή καλυπτήρια περιοχή του μέσου εγκεφάλου(VTA), το λεγόμενο σύστημα επιβράβευσης, η παρουσία του συντρόφου  συνέβαλλε στην παραγωγή υψηλών  επίπεδων ντοπαμίνης και δημιουργόυσε αίσθημα ικανοποίησης στον οργανισμό. Στην περίπτωση του χωρισμού όμως, η  περιοχή αυτή που δημιουργούσε έντονο κίνητρο και προθυμία να ρισκάρετε τα πάντα για το δεδομένο άτομο, μειώνει την παραγωγή ντοπαμίνης του οργανισμού προετοιμάζοντας το άτομο όπως έχει συνηθίσει να δεί το πρόσωπο και να ανεβάσει ξανά τα επίπεδα της ορμόνης στον οργανισμό.Ο/η πρώην σύντροφος δηλαδή λειτουργεί σαν  «ναρκωτικό» για τον χωρισμένο σύντροφο και  δημιουργεί την ίδια λαχτάρα που βιώνει ένα εθισμένο άτομο που στερείται την εξαρτησιογόνα ουσία. Το εγκεφαλικό σύστημα επιβράβευσης γίνεται πιο ενεργό όταν δεν μπορείς να πάρεις αυτό που θέλεις!Έτσι το άτομο για να αντέξει  και να αναπληρώσει την απώλεια παραγωγής ντοπαμίνης (φυσικό διεγερτικό που δημιουργεί αίσθημα ικανοποίησης) καταλήγει να σκέφτεται συνέχεια, όσο βασανιστικό κι αν είναι αυτό, τον/ην πρώην σύντροφο μέχρι  κάτι άλλο να προσφέρει αντίστοιχη ικανοποίηση στον οργανισμό του.

Αυτό που συμβαίνει είναι ότι ο νους και το σώμα  αποζητούν απεγνωσμένα ε τα «χημικά του έρωτα» που συνήθιζε να εκκρίνει ο εγκέφαλος σου όταν βρισκόσουν με την/τον πρώην σου! Θυμήσου, δε φταίει ο/η πρώην σου που νιώθεις έτσι, αλλά το μυαλό σου που παθαίνει διαλείψεις και επιτίθεται στον εαυτό σου. Συγχώρεσε τον εαυτό σου γι’ αυτά που νιώθεις και αγάπησε τον περισσότερο.!

Πότε πρέπει να ανησυχήσουμε;

Σε περιπτώσεις χωρισμού είναι φυσιολογικό να νιώθουμε θλίψη, θυμό, απογοήτευση, έλλειψη ενδιαφέροντος για καθημερινές δραστηριότητες, φόβο, ανησυχία ή ανασφάλεια. Παρά τον βραχυπρόθεσμο πόνο του χωρισμού, μελέτες δείχνουν ότι οι περισσότεροι νέοι νιώθουν αρκετά καλύτερα μετά από 10 εβδομάδες.

Αν όμως η κατάσταση δεν δείχνει σημάδια βελτίωσης για χρονική περίοδο που ξεπερνά τους 2 μήνες ή το συναισθηματικό φορτίο που βιώνει το άτομο επιδρά στην ικανότητα του να εργαστεί η να  αυτοεξυπηρετηθεί, το ενδεχόμενο παθολογίας είναι εμφανές και σημαντικό. Αν η ψυχολογική συντριβή ενός χωρισμού συνεχιστεί μήνες μετά το χωρισμό, ελλοχεύει ο κίνδυνος της κατάθλιψης, η οποία διαφέρει από την θλίψη καθώς συνοδεύεται από μια αίσθηση ματαιότητας  και αδράνειας. Σε μία τέτοια περίπτωση θα πρέπει κανείς να απευθυνθεί σε ειδικό το συντομότερο δυνατόν.

Γερμανοί ερευνητές, ερευνώντας μια μικρή ομάδα ατόμων που παρέμενε «κολλημένη» στους πρώην συντρόφους τους ακόμη και έξι μήνες μετά το χωρισμό, εντόπισαν εγκεφαλικά μοτίβα που σχετίζονταν με την κατάθλιψη. Τέτοια μοτίβα έχουν να κάνουν συνήθως με περιορισμένη δραστηριότητα του κροταφικού λοβού καθώς και του πρόσθιου και οπίσθιου φλοιού του εγκεφάλου.

Υπάρχει ελπίδα..για τους ερωτοχτυπημένους!

Οι ερευνητές ανακάλυψαν πως όσο περισσότερος καιρός είχε περάσει από τον χωρισμό, τόσο μικρότερη ήταν η δραστηριότητα σε μία άλλη περιοχή του εγκεφάλου (το δεξιό κοιλιακό κέλυφος/ωχρά σφαίρα) η οποία σχετίζεται με την προσκόλληση. Ταυτόχρονα, κατά την απόρριψη ενεργοποιείται το κέντρο του επικληνή πύρηνα, μέρος του εγκεφάλου που σχετίζεται με τον υπολογισμό κέρδους-ζημίας.  Αυτό σημαίνει ότι αντιμέτωποι με έναν χωρισμό, προσπαθούμε να καταλάβουμε και να μάθουμε από αυτή τη δύσκολη κατάσταση και αυτό είναι μια πολύ υγιής αντίδραση που προσαρμόζεται στην μετέπειτα συμπεριφορά μας. Όσοι χωρίζουν βιώνουν μία απώλεια αντίστοιχη με εκείνη του θανάτου ενός αγαπημένου, περνώντας από τα στάδια του σοκ, της άρνησης, του θρήνου, του θυμού, του φόβου για το μέλλον, της κατάθλιψης και τελικά της αποδοχής.

Ωστόσο, είναι σημαντικό να λάβουμε υπόψη ότι οι μελέτες αφορούν κυρίως τα «θύματα» του χωρισμού και όχι τους «θύτες», ενώ ταυτόχρονα επικεντρώνονται μόνο στη θλίψη και τον ψυχικό πόνο που νιώθει κάποιος μετά το χωρισμό. Ευτυχώς όμως, τα αρνητικά  συναισθήματα σταδιακά αμβλύνονται και η ζωή συνεχίζεται. Για κάποιους μάλιστα το σοκ του χωρισμού μπορεί να έχει θετικό αντίκτυπο εφόσον επιτρέπει σε ένα άτομο να φύγει από μια προβληματική σχέση και να μπορέσει να ερωτευτεί ξανά!

Συμβουλή

Η ευτυχία είναι επιλογή. Δική σου επιλογή! Αν επιλέξεις να αγαπήσεις τον εαυτό  σου  θα σταθείς ξανά στο πόδια σου!

 

Βασική βιβλιογραφία

Fisher, H.E, Brown,L. L., Aron,A.  Strong, G.. Mashek., D. (2010). Reward, Addiction and Emotion Regulation Systems Associated with Rejection in Love. Journal of Neurophysiology, 104: 51-60.

Kross,  E.,  Berman,  M.G., Mischel, W.,  Smith, E.E., & Wager ,T.D. 
            (2011). Social rejection shares somatosensory representations with physical pain.  Proceedings of the National Academy of Sciences, 108(15), 6270‐6275.

 

Κατεβάστε δωρεάν την εφαρμογή Psychologized για Android